Waarom jij nooit meer over antioxidanten hoeft te denken

Eigenlijk lijkt alles wat je weet over gezond eten continue te veranderen, maar gelukkig is er één rots in de branding waar je altijd op kunt rekenen; de antioxidant! Het is de eenhoorn onder de voedingsstoffen, want het redt je van hart- en vaatziekten, voorkomt kanker en zorgt voor een jeugdige gloed op je huidje, en je krijgt het ook nog eens binnen met chocola, koffie, thee en wijn. Winning! Het is dan ook geen verrassing dat voedselproducenten steevast groots op de verpakkingen vermelden dat er antioxidanten in hun producten zit. Fruitsapjes zouden er vol mee zitten, het was dé reden dat we met zijn allen aan het chia-zaad en de açai-bessen zijn gegaan en de schappen van de drogist staan vol met betà-caroteen en Q-10-pillen om je tekort aan antioxidanten aan te vullen. En nu gaan wij je vertellen dat je voortaan al die producten links mag laten liggen. Eet gewoon gevarieerd, en je zit gebakken. Daar horen chocola, koffie, thee en wijn ook bij, gewoon omdat het lekker is. Hoezo dan? Dat staat hieronder.

De theorie: Good vs Evil

De theorie is heel eenvoudig; antioxidanten zijn de strijders van het goede die de kwade hordes zuurstofradicalen bestrijden. Denk maar aan Luke Skywalker die met zijn maten tegen de Stormtroopers van Darth Vader vecht, of Harry Potter versus Lord Voldemort. lord-voldemort-as-beast-with-birdsHet verhaal begint met zuurstof, noodzakelijk voor ons lichaam, maar toch kan het soms ook schade aanrichten. Bij normale stofwisselingsprocessen in het lichaam ontstaan namelijk zogenaamde vrije zuurstofradicalen. Dit zijn zuurstofatomen die een extra elektron hebben opgenomen en deze op alle mogelijke manieren proberen kwijt te raken. Deze vrije zuurstofradicalen kunnen je DNA of eiwitten beschadigen via een proces dat vergelijkbaar is met het roesten van je fiets. Die beschadigingen van je DNA en eiwitten kunnen tot allerlei ziektes leiden, en daarom wil je dat voorkomen. Gelukkig heeft ons lichaam een ingenieus systeem om te zorgen dat we niet verroesten van binnen. En daar komen de antioxidanten bij om de hoek kijken. “Antioxidanten” is een verzamelnaam voor een groep stoffen met hele verschillende functies in je lijf, en die gemeen hebben dat ze vrije zuurstofradicalen onschadelijk kunnen maken. Denk maar aan de bakker, de dokter, de verpleegkundige en de architect die allemaal in hun vrije tijd bij de vrijwillige brandweer zitten. Je lichaam zelf produceert continue veel verschillende antioxidanten, en een klein deel krijg je binnen via voeding, zoals bijvoorbeeld vitamine C en E en betàcaroteen (vertaald naar eten: sinaasappel, margarine en wortel). Ongezonde zaken als roken en teveel in de zon liggen kunnen er voor zorgen dat er te veel vrije zuurstofradicalen geproduceerd worden en de balans met de antioxidanten verstoord raakt, en dan onstaat er ‘oxidatieve stress’. In de jaren tachtig van de vorige eeuw bleek uit onderzoek dat deze oxidatieve stress een rol speelt bij het ontstaan van allerlei ziektes zoals kanker en hart- en vaatziekten en dat mensen die een dieet rijk aan antioxidanten eten vaak lang gezond zijn. Het klinkt heel simpel: vrije zuurstofradicalen zijn slecht voor je en antioxidanten neutraliseren ze. Dus gewoon meer antioxidanten eten – of nog gemakkelijker: een pil met antioxidanten – zou alle problemen moeten oplossen… Toch?

ATOMS2

De praktijk: Yin en Yang

Iedereen wil de wereld wel redden van hartaanvallen en kwaadaardige gezwellen en het idee dat het met zoiets simpels als een antioxidanten-pil zou kunnen, leidde ertoe dat wetenschappers zich massaal op dit onderwerp stortten. Er kwamen steeds meer aanwijzingen dat antioxidanten de schadelijke effecten van vrije zuurstofradicalen in je lichaam tegengaan. Alles leek dus op zijn plaats te vallen, totdat de proef op de som genomen werd. Dit werd in verschillende studies gedaan door tienduizenden mensen jarenlang willekeurig een pil met antioxidanten of juist  een placebo te laten gebruiken. En wat zagen de onderzoekers? Niemand werd er gezonder van. Sterker nog, er waren zelfs aanwijzingen dat een hoge dosis vitamine E mogelijk tot meer prostaatkanker en tot een verkorte levensduur zou kunnen leiden.

Dat viel dus vies tegen, terwijl de theorie zo duidelijk leek. Helaas werden er wat dingen over het hoofd gezien, en bleek de biochemie van ons lijf toch weer ingewikkelder dan we graag denken. De realiteit lijkt meer op het principe van Yin en Yang, waarin alles zijn plaats heeft wanneer er balans is. Die zuurstofradicalen die zoveel schade aanrichten blijken namelijk best nog wel eens van pas te komen, bijvoorbeeld wanneer je lijf indringers zoals bacteriën moet bestrijden of wanneer kankercellen moeten worden opgeruimd. Je lichaam zet ze dan juist actief in om die ongewenste gasten uit te schakelen. Als je je lijf dus volpompt met antioxidanten zou je er best eens voor kunnen zorgen dat je die functies ook verzwakt. Ook verschillende behandelingen voor kanker, zoals chemotherapie en radiotherapie, werken doordat ze vrije zuurstofradicalen produceren die helpen kankercellen kapot te maken. Het wegvangen van deze radicalen door antioxidanten zou de werking van deze behandelingen dus kunnen tegengaan.

Antioxidanten zijn dus toch niet het beloofde panacee.  Jammer dat de producenten van vitamines, supplementen en superfoods doen alsof ze dit (nog) niet weten. Hoewel het inmiddels niet meer is toegestaan om te roepen dat antioxidanten gezond zijn op je product, mag er natuurlijk nog wel op staan dat er antioxidanten inzitten. Bedenk je dan dat iemand op de marketingafdeling dit er op zet om op het vage gevoel in te spelen dat het dan wel gezond zal zijn, ook al weet hij dondersgoed dat dat onzin is.

Tenslotte

Nu hoor ik je denken “maar waarom zijn die mensen die veel antioxidanten binnenkrijgen dan zo gezond?” Dat is eigenlijk vrij simpel. De eerste studies naar antioxidanten lieten zien dat mensen die een dieet hadden dat van nature vol antioxidanten zit erg lang leven. En zo’n dieet komt eigenlijk neer op gevarieerd eten met voldoende groenten en fruit, en dat is gewoon gezond. Wat er vervolgens met je eten gebeurt in je lichaam is juist weer heel complex. Al dat eten en drinken bestaat uit duizenden verschillende chemische stoffen als antioxidanten, vezels, vitaminen, mineralen, eiwitten, vetten, koolhydraten en nog veel meer.19cthsq3h02qrpng

Die kunnen allemaal een functie hebben en elkaars werking beinvloeden. De verschillende stoffen komen eerst allemaal in je darm terecht waar minstens 500 verschillende soorten darmbacterien ze opwachten en waarvan we eigenlijk nog maar net weten dat ze ook iets doen. Dan worden die stoffen opgenomen door je lichaam en kun je er pas mee aan de slag. In het lichaam zelf zijn er vervolgens nog enorm veel systemen die de boel draaiende houden en elkaar beïnvloeden. Vergelijk het met een enorm bedrijf als Unilever of Google waarin duizenden mensen werken aan verschillende doelen en met verschillende processen. Probeer dan maar eens precies te voorzien wat het veranderen van één factor teweeg brengt.  Gelukkig kan ons lijf daar als een baas mee omgaan, bepalen wat er nodig is en verzorgen je organen en cellen het micromanagement zodat alles in balans is. Wat jij dan moet doen is net als een goede CEO het macromanagement: gevarieerd eten en niet de hele dag op je reet zitten.

4 gedachtes over “Waarom jij nooit meer over antioxidanten hoeft te denken

  1. Prachtig en leerzaam artikel en ik vind er niets in dat ik zou kunnen tegenspreken en ook al spreekt het het nut tegen van het bijnemen van de voedingssupplementen die ik verkoop, ga ik het toch herbloggen.
    Er mag niet vergeten worden dat de voedingswaarde van de voeding de laatste jaren sterk achteruitgegaan is.
    In mijn bericht https://groetenuittienen.blog/2017/11/14/i-am-proud-ik-ben-fier/ heb ik een video toegevoegd waarom ik voedingssupplementen gebruik en bovendien zijn het natuurlijke middellen, bekijk het maar eens op mijn Blog.
    In elk geval bedankt voor het prachtige artikel
    Vriendelijke Groet
    Theo

  2. Pingback: In de (Blue) Zone | Over Tafel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s